Hỏi đáp về bệnh do virut Zika

Virut Zika xuất hiện ở đâu?

Virut Zika xuất hiện ở những vùng nhiệt đới có nhiều quần thể muỗi, hiện được biết đang lưu hành tại châu Phi, châu Mỹ, Nam Á và Tây Thái bình dương.


TỔ CHỨC Y TẾ THẾ GIỚI 

20 /1/ 2016, tại http://who.int/features/qa/zika/en/

Virut Zika xuất hiện ở đâu?

Virut Zika xuất hiện ở những vùng nhiệt đới có nhiều quần thể muỗi, hiện được biết đang lưu hành tại châu Phi, châu Mỹ, Nam Á và Tây Thái bình dương.

Virut Zika được phát hiện vào năm 1947, nhưng qua nhiều năm chỉ tìm thấy những ca bệnh lẻ tẻ ở người tại châu Phi và Nam Á. Năm 2007, vụ dịch đầu tiên do virut Zika xảy ra ở khu vực Thái bình dương. Từ năm 2013, các vụ dịch và các ca bệnh này được báo cáo tại khu vực Tây Thái bình dương, châu Mỹ và châu Phi. Với tình trạng môi trường mà muỗi có thể sinh sản đang mở rộng do đô thị hóa và toàn cầu hóa, tiềm ẩn nguy cơ xảy ra dịch lớn do virut Zika ở những vùng đô thị trên toàn cầu.

Tại sao người bệnh bị nhiễm virut Zika?

Người bệnh nhiễm virut Zika khi bị muỗi Aedes đã nhiễm virut Ziaka đốt – loài muỗi Aedes này cũng là loài gây lây lan bệnh sốt xuất huyết, sốt chikungunya và sốt vàng.

Muỗi Aedes sinh sản như thế nào?

Muỗi Aedes cái đẻ trứng trong nước. Trứng nở thành loăng quăng và sau đó phát triển thành muỗi trưởng thành. Chỉ cần một lượng nước đọng nhỏ cũng đủ cho muỗi Aedes sinh sản. Muỗi Aedes cái bị nhiễm virut Zika khi đốt và hút máu người mắc bệnh do virut Zika.

Muỗi Aedes sống như thế nào?

Virut Zika chủ yếu lây lan qua muỗi Aedes aegypti ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Muỗi Aedes aegypti không thể sống ở khí hậu có nhiệt độ lạnh hơn. Muỗi Aedes albopictus cũng có thể lây truyền virut Ziaka vì loài muỗi này có thể “ngủ đông” và sống được ở nhiệt độ lạnh hơn.

Muỗi Aedes  có thể bay từ nước này sang nước khác không?

Muỗi Aedes là loài có sức bay yếu; chúng không thể bay xa hơn 400 m. Nhưng chúng có thể vô tình được con người mang từ nơi này sang nơi khác (chẳng hạn trong khoang hành lý của xe ô tô hoặc trong các cây xanh). Nếu chúng có thể sống được trong khí hậu, nhiệt độ ở nơi mới đến, về lý thuyết chúng có thể sinh sản và lan truyền bệnh do virut Zika tới nơi đó.

Triệu chứng của bệnh do virut Zika là gì?

Virut Zika thường gây bệnh cảnh nhẹ; triệu chứng xuất hiện vài ngày sau khi bị muỗi đã nhiễm virut đốt. Hầu hết người bị bệnh do virut Zika có sốt nhẹ và phát ban. Những triệu chứng khác có thể là viêm kết mạc, đau nhức cơ, khớp và mệt mõi. Những triệu chứng này sẽ hết sau 2-7 ngày.

Biến chứng tiềm ẩn của bệnh do virut Zika là gì?

Vì không có vụ dịch lớn nào do virut Zika được ghi nhận trước năm 2007, hiện tại có rất ít hiểu biết về biến chứng của bệnh này. Suốt vụ dịch đầu tiên do virut Zika xảy ra từ 2013 đến 2014 ở Polynesia (thuộc Pháp), nơi đồng thời cũng lưu hành dịch sốt xuất huyết, cơ quan y tế quốc gia báo cáo sự gia tăng bất thường của hội chứng Guillain-Barré. Sự gia tăng hội chứng  Guillain-Barré cũng được ghi nhận tương tự trong năm 2015 khi vụ dịch do virut Zika lần đầu tiên bùng phát ở Brazil.

Năm 2015, cơ quan y tế địa phương ở Brazil cũng ghi nhận sự gia tăng số trẻ sơ sinh mắc dị tật đầu nhỏ cùng lúc với dịch do virut Zika. Bên cạnh những những nguyên nhân nghi ngờ khác, các cơ quan y tế hiện đang điều tra mối liên hệ có thể có giữa dị tật đầu nhỏ và virut Zika. Tuy nhiên, cần phải có nhiều nghiên cứu hơn nữa trước khi chúng ta có thể hiểu biết rõ ràng hơn về mối liên hệ này.

Hội chứng Guillain-Barré là tình trạng hệ miễn dịch của cơ thể tấn công một phần của hệ thần kinh. Có nhiều loại virut gây ra hội chứng này cho người ở bất kỳ lứa tuổi nào. Triệu chứng chính bao gồm yếu cơ và ngứa ngáy ở tay chân. Biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra nếu các cơ hô hấp bị ảnh hưởng, cần phải nhập viện ngay. Phần lớn người mắc hội chứng Guillain-Barré sẽ hồi phục. Một số bệnh nhân phải tiếp tục chịu tình trạng yếu cơ.

Phụ nữ mang thai có cần quan tâm đến bệnh do virut Zika gây ra không?

Các cơ quan y tế hiện đang điều tra mối liên hệ giữa bệnh do virut Zika ở phụ nữ mang thai và dị tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh của những bà mẹ này. Phụ nữ có thai hoặc dự định có thai nên hết sức lưu ý phòng tránh không để muỗi đốt. Nếu bạn đang mang thai và nghi ngờ bị nhiễm virut Zika, hãy tham vấn bác sỹ để được theo dõi chặt chẽ trong suốt thai kỳ.

Dị tật đầu nhỏ là gì?

Dị tật đầu nhỏ là bệnh lý hiếm gặp khi trẻ sơ sinh có đầu nhỏ bất thường do sự phát triển bất thường của não bộ khi thai nhi ở trong tử cung mẹ hoặc trong thời kỳ nhũ nhi. Trẻ mắc dị tật đầu nhỏ thường gặp những vấn đề về phát triển não bộ khi chúng dần lớn lên. Dị tật đầu nhỏ có thể bị gây ra do nhiều yếu tố khác nhau về di truyền và môi trường chẳng hạn như hội chứng Downs; phơi nhiễm với thuốc, rượu hoặc những độc chất khác khi còn trong tử cung mẹ; hoặc nhiễm bệnh Rubella trong thai kỳ.

Điều trị bệnh do virut Zika như thế nào?

Triệu chứng của bệnh do virut Zika có thể điều trị bằng các thuốc giảm đau hạ sốt thông thường, nghỉ ngơi và uống nhiều nước. Nếu bệnh nặng hơn, cần phải nhập viện. Hiện tại không có thuốc điều trị đặc hiệu và vacxin cho bệnh này.

Làm sao chẩn đoán được bệnh do virut Zika?

Phần lớn người bị bệnh do virut Zika được chẩn đoán dựa vào triệu chứng và tiền sử gần đây (chẳng hạn bị muỗi đốt, đi lại ở vùng mà virut Zika hiện đang lưu hành). Xét nghiệm máu có thể xác định chẩn đoán.

Tôi có thể làm gì để tự bảo vệ mình?

Cách tốt nhất để phòng bệnh do virut Zika là không để bị muỗi đốt bằng cách dùng thuốc chống côn trùng, mặc quần áo màu sáng và che phủ cơ thể càng kín càng tốt; sử dụng các vật cản như màn, đóng kín cửa ra vào và cửa sổ và ngủ mùng. Quan trọng là phải đổ hết nước đọng hoặc súc rửa và che đậy các vật chứa nước dù nhỏ như xô, bình hoa hoặc vỏ xe cũ nhằm để loại bỏ hết những nơi mà muỗi có thể sinh sản.

Tôi có nên tránh đi đến những nơi mà bệnh do virut Zika đang xảy ra?

Du khách nên được thông tin thường xuyên về bệnh do virut Zika và những bệnh do muỗi đốt khác và tham vấn cơ quan y tế địa phương hoặc cơ quan quản lý du lịch nếu được cảnh báo. Phụ nữ mang thai hoặc dự định mang thai nên tuân thủ những hướng dẫn phòng chống bệnh do virut Zika và cũng có thể tham vấn cơ quan y tế nếu đi đến những vùng  đang bùng phát dịch bệnh do virut Zika.

Dựa trên những chứng cứ hiện có, Tổ chức Y tế thế giới không khuyến cáo hạn chế du lịch hoặc giao thương liên quan đến bệnh do virut Zika. Để phòng bệnh, một vài quốc gia đã đưa ra những khuyến cáo về du lịch và y tế cộng đồng cho dân chúng nước mình, dựa trên những đánh giá của riêng họ về những bằng chứng hiện có và các yếu tố nguy cơ mang tính địa phương.

Liệu hiện tượng El Niňo có ảnh hưởng gì đến bệnh do virut Zika?

Muỗi Aedes aegypti sinh sản ở những nơi nước đọng. Hạn hán nghiêm trọng, lũ lụt, mưa to và nhiệt độ tăng cao đều được cho là do ảnh hưởng của El Niño—sự ấm lên của vùng nhiệt đới Thái bình dương từ Trung Đông đến Viễn Đông. Muỗi sẽ gia tăng do những nơi mà muỗi ưa thích sinh sống sẽ mở rộng ra. Cần phải có những bước đi để phòng và giảm tác hại đến sức khỏe do El Niño gây ra, đặc biệt là giảm những quần thể muỗi có thể lây lan virut Zika. Tổ chức Y tế thế giới và các đối tác đang phối hợp để hỗ trợ Bộ Y tế các nước nhằm:

·         Nâng cao khả năng ứng phó với El Niño;

·         Đẩy mạnh tất cả các hoạt động làm giảm quần thể muỗi, chẳng hạn như các biện pháp hướng đến những nơi có nhiều muỗi, phổ biến loài larvicide (là loài côn trùng đặc hiệu tiêu diệt loăng quăng của muỗi Aedes ) để xử lý những nơi nước đọng mà không thể xử lý bằng các biện pháp khác (dọn rửa, khai thông, che đậy), …;

·         Đẩy mạnh điều tra vec-tơ (chẳng hạn có bao nhiêu ổ muỗi tại một địa phương, tỷ lệ phần trăm số ổ muỗi đã giảm được) và

·         Giám sát tác động  của các hoạt động kiểm soát quần thể muỗi.

Các hộ cá thể cũng góp phần làm giảm quần thể muỗi bằng cách dọn dẹp, súc rửa, che đậy hoặc loại bỏ những vật dụng có thể chứa nước đọng.

Những điều gì còn chưa biết về virut Zika?

Những vấn đề cốt yếu cần phải tìm hiểu về bệnh do virut Zika bao gồm:

·         Đặc điểm dịch tể học của virut

·         Phương pháp y khoa tiềm năng (kể cả điều trị và vacxin) có thể phát triển.

·         Cách thức mà virut Zika tương tác với các arboviruses (là họ virut lây truyền do muỗi, ve và các loài tiết túc khác). Phát triển những phương pháp xét nghiệm đặc hiệu hơn đối với virut Zika.

Tổ chức Y tế thế giới hiện đang làm gì để phòng chống bệnh do virut Zika?

Tổ chức Y tế thế giới hiện đang làm việc với các quốc gia nhằm:

·         Xác định và ưu tiên nghiên cứu về bệnh do virut Zika với tập hợp các chuyên gia và đối tác.

·         Nâng cao giám sát virut Zika và những biến chứng tiềm ẩn.

·         Đẩy mạnh năng lực truyền thông nguy cơ để giúp các quốc gia đạt được cam kết của mình theo Quy tắc Y tế Quốc tế.

·         Cung cấp huấn luyện về quản lý lâm sàng, chẩn đoán và kiểm soát vec-tơ, kể cả thông qua nhiều Trung tâm Phối hợp của Tổ chức Y tế thế giới.

·         Đẩy mạnh khả năng phát hiện virut của các phòng xét nghiệm.

·         Hỗ trợ cơ quan y tế tiến hành các chiến lược kiểm soát vec-tơ nhằm giảm quần thể muỗi Aedes.

Hợp tác với các chuyên gia và tổ chức y tế khác để chuẩn bị các khuyến nghị cho chăm sóc lâm sàng và theo dõi người mắc bệnh do virut Zika.

 

    

                                                                                                                                  TS.BS Đỗ Huy Sơn (biên dịch)


Các tin tiếp
Tuần lễ Thế giới nhận thức về kháng sinh 13-19/11/2017   (15/11/2017)
Tổng quan tóm tắt Dịch tễ học viêm gan siêu B, viêm gan siêu vi C và ung thư gan ở Việt Nam   (5/9/2017)
5 Câu hỏi đáp về bệnh tay-chân-miệng   (5/9/2017)
Kỹ năng duy trì lớp học vui vẻ và hiệu quả   (10/8/2017)
Dịch sốt xuất huyết cướp đi sinh mạng 14 người   (25/7/2017)
NHU CẦU CƠ BẢN CỦA CON NGƯỜI VÀ SỰ LIÊN QUAN VỚI ĐIỀU DƯỠNG   (11/5/2017)
Vai trò của thể dục thể thao trong cân đối năng lượng và phòng ngừa bệnh đái tháo đường   (3/4/2017)
Dịch cúm vào mùa, đe dọa sức khỏe cộng đồng   (6/10/2016)
Tuyên bố chung của Bộ trưởng Y tế các nước ASEAN về ứng phó với dịch bệnh do vi rút Zika   (6/10/2016)
Ngày Thế giới phòng chống bệnh viêm gan năm 2016: Hãy hiểu biết về bệnh viêm gan – Hãy hành động ngay bây giờ   (1/8/2016)
Hoạt động lồng ghép chăm sóc trẻ bệnh (viết tắt là IMCI)   (19/5/2016)
Chuyên đề: Tự đánh giá về 5 tính cách chủ yếu của bản thân   (26/2/2016)
Hỏi đáp về bệnh do virut Zika   (6/2/2016)
Chuyên đề: Kỹ năng xử lý An toàn an ninh thông tin năm 2016   (25/1/2016)
Chuyên đề: Làm thế nào để bài giảng thu hút được người học?   (25/1/2016)
Những Biểu Tượng của Ngành Dược   (5/10/2015)
Tai biến chết người khi truyền dịch   (29/7/2015)
Những điều cần biết về hồ sơ xét tuyển Đại học, Cao Đẳng năm 2015   (21/7/2015)
Hỏi đáp thường gặp về Hội chứng hô hấp Trung Đông do coronavirus (MERS‐CoV)   (9/7/2015)