Đề kháng thuốc sốt rét tại tiểu vùng sông mê-kông mở rộng: đâu là mối lo ngại thật sự đối với việt nam?
Tháng 10/2017, tạp chí khoa học uy tín The Lancet Infectious Diseases đăng tải một bài báo với tựa đề Sự lây lan của một chủng ký sinh trùng sốt rét đa kháng thuốc đến Việt Nam, cảnh báo sự xuất hiện của chủng ký sinh trùng sốt rét đa kháng thuốc ở miền Nam Việt Nam.


Đây là chủng ký sinh trùng sốt rét mà tỷ lệ điều trị thất bại cao đến mức báo động đối với phác đồ điều trị hàng đầu bằng dihydroartemisininpiperaquine. Tiếp theo đó, báo chí trong và ngoài nước đã dẫn lại thông tin này, tạo ra mối lo ngại về sự lây lan nhanh chóng của chủng ký sinh trùng sốt rét được xem là “siêu sốt rét” mà các thuốc điều trị sốt rét chủ yếu hiện có không thể diệt được. 
  
Với vị trí địa lý nằm ở cực Nam Trung bộ, giáp ranh với các tỉnh có tỷ lệ mắc sốt rét cao như Lâm Đồng và Đồng Nai, Bình Thuận từng được đánh giá là địa phương có số mắc sốt rét cao hàng thứ 10 trong số 15 tỉnh thuộc khu vực miền Trung – Tây Nguyên. Số liệu cho thấy số mắc sốt rét ở Bình Thuận đang giảm đáng kể qua từng thời kỳ: năm 2009: 720 ca, năm 2015: 322 ca, năm 2016: 107 ca, chứng tỏ Bình Thuận đang hướng đến đạt mục tiêu Chiến lược quốc gia phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét đến năm 2025 và định hướng đến năm 2030.
  

Tuy nhiên, các nhà chuyên môn cũng thống nhất nhận định tình hình sốt rét ở Bình Thuận có giảm nhưng không bền vững, chẳng hạn năm 2012 số mắc lại tăng lên đến 746 ca. Do đó, Bình Thuận cũng là một trong những địa phương có cùng mối lo ngại về sự lan trản chủng ký sinh trùng “siêu sốt rét” này.

Nhưng liệu chủng “siêu sốt rét” này thực sự nguy hiểm như thế nào đối với Việt Nam nói chung, Bình Thuận nói riêng và cần phải làm gì để đối phó với chủng “siêu sốt rét” này? Các nhận định sau đây của Tiến sĩ Pedro Alonso, Giám đốc Chương trình phòng chống sốt rét toàn cầu đăng tải trên trang thông tin điện tử của Tổ chức Y tế thế giới sẽ giúp giải đáp các thắc mắc này.

  

Trước hết, thuật ngữ “siêu sốt rét” chưa được định nghĩa rõ ràng và chưa được cộng đồng khoa học công nhận. Cho đến nay, chúng ta đã có những phác đồ điều trị sốt rét hiệu quả cho cho tất cả các chủng ký sinh trùng đã được tìm thấy như phác đồ kết hợp artesunat – mefloquine hay phác đồ mới kết hợp ACT artesunat-pyronaridine. Các chuyên gia nhất trí rằng đề kháng artemisinin chưa hội đủ các điều kiện để được xem là một vấn đề y tế công cộng khẩn cấp của thế giới. Do vậy, lo ngại về chủng “siêu sốt rét” không có thuốc nào diệt được là không chính xác.

Mặt khác, các chuyên gia đồng thuận rất cao là khả năng xuất hiện độc lập các chủng ký sinh trùng kháng thuốc ở Tiểu vùng sông Mê-kông mở rộng (bao gồm Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam) ít hơn so với ở các vùng khác trên thế giới. Từ năm 2013, Tổ chức Y tế thế giới đã ban hành Đáp ứng khẩn cấp với đề kháng artemisinin ở Tiểu vùng sông Mê-kông mở rộng nhằm đề ra kế hoạch hành động đối phó với chủng ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc. Năm 2015, Bộ trưởng Y tế các nước thuộc Tiểu vùng sông Mê-kông mở rộng cũng đã thông qua Chiến lược loại trừ sốt rét ở Tiểu vùng sông Mê-kông mở rộng giai đoạn 2015-2030, trong đó có mục tiêu loại trừ tất cả các chủng ký sinh trùng gây bệnh sốt rét ở người vào năm 2030. Tổ chức Y tế thế giới ghi nhận số ca mắc và chết do sốt rét đang giảm nhanh ở khu vực Tiểu vùng Mê-kông mở rộng. Năm 2016 ghi nhận có 200 trường hợp chết do sốt rét ở khu vực này, chủ yếu là do chẩn đoán và điều trị không đúng chứ không phải là do đề kháng thuốc.

Hơn nữa, Việt Nam đã đạt được hai tiến bộ quan trọng trong phòng chống sốt rét. Một là, từ tháng 9/2016, tại các địa phương mà phác đồ điều trị bằng dihydroartemisininpiperaquine thất bại, Chương trình quốc gia phòng chống sốt rét Việt Nam đã chuyển sang phác đồ điều trị bằng artesunat – mefloquine, có hiệu quả hơn đối với chủng kháng thuốc mà tạp chí The Lancet đã đề cập. Hai là, hiện nay, dưới sự bảo trợ của Tổ chức Y tế thế giới, Chương trình quốc gia phòng chống sốt rét Việt Nam đang thử nghiệm một liệu pháp điều trị kết hợp mới dựa trên artemisinin (ACT: artemisinin-based combination therapy), mà những kết quả ban đầu cho thấy có hiệu quả rất cao, ngay cả ở những vùng có chủng sốt rét kháng thuốc.

Như vậy, có thể thấy chủng ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc là một vấn đề quan trọng nhưng không đến mức gây nên sự báo động không cần thiết và Việt Nam cần phải ưu tiên tập trung tiếp cận đúng đắn với các hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng sốt rét hiện hành. Chỉ bằng cách loại trừ tất cả các chủng ký sinh trùng gây bệnh sốt rét ở người, trong đó có chủng kháng thuốc này khỏi Tiểu vùng sông Mê-kông mở rộng theo các chiến lược và kế hoạch hành động đã đề ra, chúng ta có thể giải quyết một lần và dứt điểm vấn đề đề kháng thuốc sốt rét ở khu vực này.

                                                           Ts. Bs. Đỗ Huy Sơn
                        (biên dịch và tổng hợp từ các tài liệu trong và ngoài nước)






Các tin tiếp
Viêm gan âm thầm hóa ung thư giết chết nhiều người Việt   (24/7/2018)
Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG) nghiên cứu một một loại thuốc mới có khả năng cứu sống hàng ngàn sản phụ.   (6/7/2018)
ICD-11, SẴN SÀNG CHO THẾ KỶ XXI   (25/6/2018)
Mẹo học từ vựng tiếng Anh dễ nhớ   (29/5/2018)
Dịch bệnh do virut Ebola bùng phát ở Cộng hòa Dân chủ Công-gô   (14/5/2018)
Khi nào Dược sĩ cần tham gia chương trình đào tạo, cập nhật kiến thức chuyên môn về dược?   (6/5/2018)
Chủ Đề Kỷ Niệm Ngày Sở Hữu Trí Tuệ Thế Giới Năm 2018 Của Wipo   (4/4/2018)
70% trẻ Việt thiếu kẽm – một trong những nguyên nhân biếng ăn, thấp còi   (28/3/2018)
Cập nhật các khuyến nghị về điều trị viêm gan siêu vi B mạn tính ở phụ nữ mang thai   (26/1/2018)
Tại sao cần nghiên cứu khoa học và những ai cần tham gia nghiên cứu khoa học?   (28/12/2017)
Đề kháng thuốc sốt rét tại tiểu vùng sông mê-kông mở rộng: đâu là mối lo ngại thật sự đối với việt nam?   (11/12/2017)
Tuần lễ Thế giới nhận thức về kháng sinh 13-19/11/2017   (15/11/2017)
Tổng quan tóm tắt Dịch tễ học viêm gan siêu B, viêm gan siêu vi C và ung thư gan ở Việt Nam   (5/9/2017)
5 Câu hỏi đáp về bệnh tay-chân-miệng   (5/9/2017)
Kỹ năng duy trì lớp học vui vẻ và hiệu quả   (10/8/2017)
Dịch sốt xuất huyết cướp đi sinh mạng 14 người   (25/7/2017)
NHU CẦU CƠ BẢN CỦA CON NGƯỜI VÀ SỰ LIÊN QUAN VỚI ĐIỀU DƯỠNG   (11/5/2017)
Vai trò của thể dục thể thao trong cân đối năng lượng và phòng ngừa bệnh đái tháo đường   (3/4/2017)
Dịch cúm vào mùa, đe dọa sức khỏe cộng đồng   (6/10/2016)
Tuyên bố chung của Bộ trưởng Y tế các nước ASEAN về ứng phó với dịch bệnh do vi rút Zika   (6/10/2016)
Ngày Thế giới phòng chống bệnh viêm gan năm 2016: Hãy hiểu biết về bệnh viêm gan – Hãy hành động ngay bây giờ   (1/8/2016)
Hoạt động lồng ghép chăm sóc trẻ bệnh (viết tắt là IMCI)   (19/5/2016)
Chuyên đề: Tự đánh giá về 5 tính cách chủ yếu của bản thân   (26/2/2016)
Hỏi đáp về bệnh do virut Zika   (6/2/2016)
Chuyên đề: Kỹ năng xử lý An toàn an ninh thông tin năm 2016   (25/1/2016)
Chuyên đề: Làm thế nào để bài giảng thu hút được người học?   (25/1/2016)
Những Biểu Tượng của Ngành Dược   (5/10/2015)
Tai biến chết người khi truyền dịch   (29/7/2015)
Những điều cần biết về hồ sơ xét tuyển Đại học, Cao Đẳng năm 2015   (21/7/2015)
Hỏi đáp thường gặp về Hội chứng hô hấp Trung Đông do coronavirus (MERS‐CoV)   (9/7/2015)